Kent Merkezindeki Kalıntılar

Kastabala ören yerinde toprak yüzeyinde görülen kalıntılar Roma dönemine tarihlenmektedir. M.S. 2. yy. sonu - M.S. 3. yy. başlarında artan doğu seferleri nedeniyle doğu cephesine sevk edilen Roma lejyonları bölgede ve dolayısıyla Kastabala'da da ekonomik ve sosyal sorunlara neden olmaktaydılar. Kentlerin bu sorunlarla baş edebilmelerini sağlamak amacıyla imparatorlar ovalık Kilikya kentlerinde yoğun imar faliyetlerine girişmişler ve bu kentlere kendi adlarıyla anılan bir çok oyun düzenlenmesi ayrıcalığını tanımışlardır. Septimius Severus tarafından ve daha sonra Severus hanedanı mensupları tarafından M.S. 3. yy. ilk yarısında Kastabala'da uygulanan imar faliyetlerinin ürünleri bugün ören yerinde ayakta kalan yapı kalıntılarının en önemlilerini oluşturmaktadır.

Sütunlu Cadde : oldukça iyi durumda günümüze ulaşmıştır. Bu cadde Kastabala'yı Karatepe-Aslantaş'a bağlayan asfalt yoldan itibaren yaklaşık 300 m. uzunlukta olup, kuzey-güney yönünde uzanancaddeye ait kalıntıların bir kısmı yüzeyde görülmektedir. Caddeyi iki yanda sınırlayan galeriye ait sütunlar orint tipi başlıklara sahiptir. Sütunlu cadde, kalenin yükseldiği kayalığın yanından geçip asıl iskan bölgesini oluşturan ve doğu-batı yönünde uzanan vadiye inmektedir. Kent merkezi; batıda sütunlu cadenin başladığı yerde bulunduğu sanılan bir kapı tarafından sınırlanmaktadır. Kent merkezinin ortasındaki sütunlu cadde, batıdan doğuya arazinin eğimine uygun olarak yükselerek üzerinde bir kaç tonozun görüldüğü bir yapı kalıntısının bulunduğu bölgenin kuzeyinden geçerek Propylon olduğu sanılan bir anıtsal kapıya ulaşmaktadır.

Propylon : Kalıntıların güneybatısında bulunan ve büyük bir yapıya ait olan mermer mimari parçalar bu tonozların büyük bir yapının altyapısı olduğu izlenimi vermektedir. Propylon'dan geçtikten sonra doğuya yönelen sütunlu cadde bir terasa ulaşmaktadır. Terasın üzerinde bulunan adak yazıtları nedeniyle bazı araştırmacılar kenttin ana tanrıçası Artemis Persia Tapınağı'nın burada aranması gerektiğini önermektedirler. Propylondan geçtikten sonra doğuya yönelen sütunlu cadde ile ulaşılan terasın batısında kentin stadionu uzanmaktadır. Stadionun doğu ucu bir istinat duvarı ile sonorlanmaktadır. İstinat duvarının bat ucunda tiyatroya ait kalıntılar görülmektedir. Sahne binasının sadece alt katı kısmen günümüze ulaşmıştır. 1978 yılında müze uzmanlarınca sütunlu cadde ve tiyatroda yapılan temizlik çalışmaları esnasında tiyatronun orkestra ve cavea kısımları açığa çıkarılmıştır. Kastabala'nın oldukça iyi durumda günümüze ulaşan antik yapı kalıntıları arasında en öenmlisi oturma basamakları iyi korunmuş, 5000 seyirci kapasiteli tiyatrodur.

Tiyatronun güneyinde hamam kalıntıları görülmektedir. Şehrin güneybatı kesiminde görülen sütun gövdelerinin oluşturduğu sütun dizisi bazı araşırmacılar tarafından agora, bazıları tarafasından da ikinci bir sütunlu cadde olarak tanımlanmaktadır. Kentin; güney, kuzey ve batısında çok sayıda mezar yapıları ve kaya kaya mezarları görülmektedir. Kayaya oyulmuş mezarlar ve bir herron burada bulunmaktadır. M.S. 6. yy.ın ilk yarısına tarihlenen iki kilise mevcuttur. Bunlardan sütunlu caddenin hemen yanında inşa edilen kilisenin yapımında Roma imparatorluk devri yapılarına ait mimari parçalar devşirme kullanılmıştır. Kentin su ihtiyacı Ceyhan nehrinin doğu yakasında bulunan Düziçi ilçesine bağlı Karagedik köyü civarındaki kaynaktan karşılanmaktadır. Kaynaktan alınan su, açık kanallar ile taşınan su, Nergis mahallesi civarında Ceyhan nehri üzerine inşa edilmiş bulunan su kemerleri üzerinde basınçlı su nakline yarayan taştan kapalı borular içinde Ceyhan nehri vadisinden geçirilmiş ve kente ulaştırılmıştır. Antik kentin doğusunda, birden yükselen küçük bir tepe üzerinde yer alan ve 4 burcu ile bir gözetleme kulesine sahip kalenin inşa tarihi tam olarak bilinmemekle beraber 13. yy.da yapıldığı tahmin edilmektedir. Kale içinde bir su sarnıcı bulunmaktadır. Kalenin bulunduğu kayalığın kuzey yamacında ulaşım kolaylığı sağlamak ve kalenin savunulmasını kolaylaştırmak amacıyla bir kaya kesiği, kapı açılmıştır.

Çevredeki Kalıntılar : Hierapolis Kastanbala Antik kentinin bir dönem 15.000 kişilik bir nüfusa sahip olduğu ve bu nüfusun yukarıda da belirtildiği gibi çok geniş bir alana yayıldığı bilinmektedir. Günümüzde Antik kentin yayılım alanının çok büyük bir bölümü tarla olarak kullanılmakta, tarlalık alanlarda yer alan hazır taşlar çekilerek civar köylerindeki evlerde yapı taşı olarak kullanıldığı bilinmektedir. Yapılan arazi çalışmaları sonucunda bu alanda halen ayakta kalmış mimari kalıntıların yanı sıra bol çatı kiremidi ve çanak çömlek ve mozaik parçaları gibi bol miktarda tarihi kalıntılara rastlanmaktadır.

Halet Çambel ve Murat Akman; "Kastabala Vadisi, Kastabala Kutsal Kenti, Kuş Cenneti, Kaleler ve Çimento Fabrikası", Arkeoloji ve Sanat Dergisi. 128. 2008: 125-148